Zamawiający chcąc unieważnić postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego często wskazują, że jest to konieczne z uwagi zmianę okoliczności. Dotyczy to nierzadko sytuacji braku środków w budżecie na wykonanie zadania, bądź kwestii związanych z dofinansowaniem ze źródeł zewnętrznych (w tym unijnych). Kiedy unieważnienie postępowania z uwagi na zmianę okoliczności jest możliwe? Czy można dokonać takiego unieważnienia w przypadku braku środków na realizację zamówienia?
Przesłanki unieważnienia postępowania
Przepisy umożliwiają zamawiającym unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia w przypadku jednoczesnego spełnienia trzech przesłanek:
- zaistniała istotna zmiana okoliczności;
- jej wystąpienie spowodowało, że prowadzenie postępowania lub wykonanie zamówienia nie leży w interesie publicznym;
- powyższego nie dało się wcześniej przewidzieć.
Wskazane okoliczności muszą być trwałe i niemożliwe do przewidzenia w chwili wszczęcia postępowania. Chodzi tu o okoliczności, których nikt nie mógł przewidzieć przy dołożeniu należytej staranności.
Zmiana okoliczności nie musi być nadzwyczajna. Nie musi więc być spowodowana niezwykłymi okolicznościami, jednak ważne, aby była ona istotna (znacząca).
Czym jest interes publiczny?
Interes publiczny oznacza przede wszystkim korzyści dla ogółu społeczeństwa wynikające z realizacji zadań należących do administracji.
Nie należy go jednak utożsamiać z interesem samego zamawiającego. O braku interesu publicznego nie decyduje sam fakt, że zamawiający mógłby wykonać dane zadanie taniej we własnym zakresie ani to, że nie posiada środków finansowych na realizację zamówienia.
Czy brak środków finansowych może stanowić przesłankę unieważnienia postępowania?
Co do zasady sam brak środków finansowych nie stanowi wystarczającej podstawy do unieważnienia postępowania z powodu istotnej zmiany okoliczności. Brak finansowania dotyczy sytuacji wewnętrznej zamawiającego i nie przesądza automatycznie o braku interesu publicznego w realizacji zamówienia.
Jednocześnie, brak środków finansowych rzadko kiedy można zaklasyfikować jako okoliczność, której nie dało się przewidzieć.
Wyjątkowo unieważnienie może być dopuszczalne, gdy utrata środków (np. cofnięcie dofinansowania zewnętrznego) ma charakter obiektywny, trwały, niemożliwy do przewidzenia na etapie wszczęcia postępowania i faktycznie powoduje, że realizacja zamówienia nie leży już w interesie publicznym, a nie jedynie w interesie zamawiającego. Będą to jednak sytuacje skrajnie rzadkie.
W ustawa przewiduje natomiast inną przesłankę unieważnienia postępowania – w przypadku, gdy cena oferty najkorzystniejszej jest wyższa niż kwota jaką zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia.
Co w przypadku, gdy zamawiający bezprawnie unieważnił postępowanie?
W przypadku unieważnienia postępowania mimo braku spełnienia przesłanek wykonawcom przysługuje odwołanie do Krajowej Izby Odwoławczej.
Jeżeli unieważnienie zostanie uznane za niezgodne z prawem, zamawiający może zostać zobowiązany do unieważnienia czynności unieważnienia postępowania i kontynuowania procedury.
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2026 r. II NSK 52/25
