Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał 15 stycznia 2026 r. wyrok prejudycjalny mający istotne znaczenie dla zamówień in-house. W szczególności dotyczy jednostek samorządu terytorialnego udzielających zamówień swoim spółkom komunalnym.
Zamówienia in-house
Prawo unijne dopuszcza możliwość udzielenia zamówienia z pominięciem procedur przewidzianych dla zamówień publicznych (w przypadku polskich procedur – udzielenia zamówienia z wolnej ręki). W takim przypadku muszą być spełnione łącznie następujące warunki:
- instytucja zamawiająca, samodzielnie lub wspólnie z innymi instytucjami zamawiającymi, sprawuje nad daną osobą prawną kontrolę analogiczną do tej, jaką sprawuje nad własnymi jednostkami organizacyjnymi;
- ponad 80% działalności tej osoby prawnej (w Pzp ten procent wynosi więcej, tj. 90%) jest prowadzone w ramach wykonywania zadań powierzonych jej przez instytucje zamawiające sprawujące nad nią kontrolę lub przez inne osoby prawne kontrolowane przez te same instytucje zamawiające;
- w kontrolowanej osobie prawnej co do zasady nie występuje bezpośredni udział kapitału prywatnego.
Spełnienie powyższych przesłanek pozwala zamawiającemu na udzielenie zamówienia swojej jednostce kontrolowanej w trybie tzw. zamówienia in-house. Z rozwiązania tego powszechnie korzystają jednostki samorządu terytorialnego, zlecając realizację zadań publicznych spółkom komunalnym.
Co było przedmiotem wyroku?
Pytanie prejudycjalne skierował do TSUE sąd niderlandzki. Trybunał musiał rozstrzygnąć problem sposobu ustalania odsetka (procentu) działalności prowadzonej na rzecz instytucji zamawiających.
W szczególności powstała wątpliwość, czy na potrzeby oceny spełnienia warunku dotyczącego struktury działalności należy brać pod uwagę:
- wyłącznie obrót jednostki kontrolowanej (np. spółki komunalnej), czy też
- obrót wszystkich spółek powiązanych w ramach grupy kapitałowej, do której dana jednostka należy.
W praktyce problem ten dotyczy sytuacji, w których spółka komunalna (spółka-matka) w celu zachowania możliwości uzyskiwania zamówień in-house (tj. spełnienia wymogu wykonywania co najmniej 90% działalności na rzecz instytucji zamawiających) – wydziela działalność komercyjną i prowadzi ją za pośrednictwem odrębnej spółki (spółki-córki).
Wnioski TSUE
Trybunał uznał, że warunek prowadzenia ponad 80% (w Polsce 90%) działalności na rzecz podmiotu kontrolującego należy oceniać na podstawie skonsolidowanego obrotu całej grupy. Dotyczy to sytuacji, gdy kontrolowana osoba prawna jest spółką dominującą, a kryterium oceny stanowi obrót.
Co to oznacza w praktyce dla zamawiających i spółek komunalnych?
Wyrok będzie miał istotny wpływ na praktykę zamówień in-house. Wnioski TSUE wskazują, że nie wystarczy analizować wyłącznie danych spółki komunalnej, której udzielane jest zamówienie in-house. Jeżeli spółka ta funkcjonuje jako podmiot dominujący w grupie kapitałowej, konieczne może być uwzględnienie również danych pozostałych spółek z grupy.
Wydzielenie działalności komercyjnej do innej spółki z grupy nie gwarantuje spełnienia warunku 90%. Jeżeli grupa w ujęciu skonsolidowanym prowadzi działalność rynkową przekraczającą 10%, warunek ten może zostać uznany za niespełniony.
